Nederland herbergt bijzondere kunstenaars en Vrije Tijd Amsterdam deelt graag hun verhaal. Vandaag stellen we een aantal vragen aan kunstenaar en filmmaker Bart Eysink Smeets.
Door: Rik Verkaik
Wil je jezelf eerst eens introduceren?
“Ik ben Bart Eysink Smeets, beeldend kunstenaar en filmmaker. Mijn werk kenmerkt zich door simpele ideeën, uitgewerkt met alledaagse voorwerpen. Ik ben niet direct bezig met vorm of materiaal, maar vooral met het concept, het idee. Voor mij is een goed concept als er zowel zin als onzin in zit. Het moet logisch en onlogisch tegelijkertijd zijn, zodat het aan de ene kant herkenbaar is en de toeschouwer aan de hand meeneemt, en aan de andere kant vervreemdend is. Door gebruik te maken van bestaande elementen mix ik fictie en non-fictie.
Ik probeer de wereld te benaderen als een kind en dat soort vragen te stellen. Wanneer je niet weet waarvoor of waarom iets is gemaakt, kun je er ook iets anders in zien. Ik wil mensen op een andere manier naar het alledaagse laten kijken; het vanzelfsprekende uit de context halen.
Aspecten die er voor mijn gevoel altijd al zijn, maar niet zo opvallen. Door mijn werk hoop ik dat mensen het wel gaan zien. Ik nodig mijn publiek uit om, net zoals ik dat zelf probeer, als een kind (objectief en onbevangen) naar deze alledaagse onderwerpen te kijken. Dat levert vaak humoristische beelden op, maar dat is niet het uitgangspunt. Ik probeer het absurdisme van het alledaagse bloot te leggen, mensen moeten dan vaak lachen.”
Heb je een art opleiding gevolgd en wat sprak je het meest aan bij de opleiding?
“Ik heb de Design Academy in Eindhoven gedaan. Dat is een opleiding die eigenlijk een beetje tussen ontwerp en kunst in ligt. Het was een plek waar je, net als een kunstacademie denk ik, op zoek kon gaan naar wie je bent als maker. En dan is de hoop dat je daarachter komt binnen die tijd op de academie. Ik heb daar nog wel een paar jaar langer over gedaan, maar ik ben wel heel blij met die jaren in Eindhoven.”
Is er een ruimte waar je helemaal jezelf kunt zijn om kunstwerken te creëren?
“Ik heb een atelier, maar in principe gebeurt het echte creëren meer in de schetsfase, en daar gebruik ik af en toe papier en potlood voor, maar meestal mijn computer om schetsen in photoshop te maken. Mijn atelier is meer een soort distributiecentrum, waar ik alle spullen verzamel die ik nodig heb om het werk op locatie op te bouwen. De materialen waarmee ik werk kan van alles zijn, omdat ik werk vanuit een idee.”
Heb je een specifiek thema dat je in het proces aanhoudt?
“Een thema dat veel terugkomt is de relatie tussen mens en natuur. En dan probeer ik zo objectief mogelijk naar deze relatie te kijken. Als je kijkt naar de geschiedenis van de mens op deze wereldbol, en dan kijkt waar we nu mee bezig zijn, moet ik vaak een beetje lachen.”
Hoe kijk je naar kunst en wat zijn jouw inspiratiebronnen?
“Voor mij moet kunst altijd een zekere toegankelijkheid hebben. Als je heel veel moeite verwacht van je publiek om je kunst te waarderen, diskwalificeer je jezelf een beetje, vind ik. Aan de andere kant moet kunst wel aanzetten tot denken over jezelf, je omgeving of een bepaald thema. Het mag niet alleen maar decoratief of grappig zijn. Het moet wel iets doen. Ik ben niet zo’n kunstconsument zelf. Er zijn wel een paar kunstenaars die ik heel goed vind: Helmut Smits, Willem de Haan, John Körmeling bijvoorbeeld.”
Ga je Sten Rapakivi nog wel eens bezoeken en wil je kort het verhaal hierachter vertellen?
“In de voorlaatste ijstijd schoven er grote gletsjers vanuit Scandinavië naar Nederland. Op hun weg namen ze veel gesteente mee. Deze rotsblokken kennen wij nu als zwerfkeien. Hier werden hunebedden mee gemaakt, maar in Noord-Oost Nederland hebben ze deze ook op rotondes en pleinen gelegd.
Nu kwam ik erachter dat geologen soms, door de steenstructuur te bestuderen, kunnen herleiden uit welk gebied in Scandinavië deze stenen komen. Toen dacht ik: als we deze stenen ‘zwerfkeien’ noemen, en ze daarmee ook een soort emoties toedichten, waarom hebben ze dan geen heimwee? Ik besloot een steen terug naar huis te brengen. Daarover heb ik een documentaire gemaakt en die is uitgezonden door VPRO op NPO2.
Het werd een doldwaas avontuur, met als hoogtepunt Ferry en Margrete die vonden dat ik de steen moest vragen of hij zelf wel naar huis wilde. Zij konden mij daar wel bij helpen, Margrete kan namelijk als zij haar ogen sluit, de steen door haar laten spreken. Deze steen heb ik daarna nooit meer opgezocht maar ik heb Ferry en Margrete nog eens gevraagd of zij van afstand de steen eens konden vragen hoe het gaat. Het gaat goed.”
Je bent beeldend kunstenaar en filmmaker, hoe combineer je deze twee kunstvormen?
“In principe is het dezelfde kunstvorm. Ik verzin ideeën en ik maak verhalen. Soms is dat een installatie, soms een foto en soms een film.”
Wat vertellen de autokunstwerken op de prachtige plek van de NDSM-werf?
“Het werk “Gradient of Cars” is een kleurovergang van vijf sedans van zwart naar wit. Dit werk is ontstaan vanuit het perspectief van een kind, dat een auto net zo goed als blokkentoren kan gebruiken. Maar het is meer geworden dan alleen een kinderlijke toren. Het is een totempaal geworden die ons herinnert aan de plaats die auto’s in ons leven innemen. Figuurlijk, maar vooral letterlijk. Er is een filosoof die zei: als buitenaardse wezens, die de planeet van verre hebben bestudeerd, naar de aarde komen en de dominante levensvorm willen begroeten, is de kans groot dat ze een auto zullen benaderen. Van een afstand lijkt de wereld ontworpen voor de auto.
Het werk “Forever Gift”. De auto is ingepakt in plaatmetaal, zodat het voor altijd een cadeau zal blijven. Het zal nooit de teleurstelling van het uitpakken worden. De opwinding is bevroren in de tijd.
We staan hier bij het werk “Picasso”. Een gezinsauto (Citroen Xsara Picasso) balanceert op een eeuwenoud rotsblok. Natuur en cultuur vormen een absurd contrast. Om het absurde karakter nog eens extra te benadrukken, duikt Picasso’s handtekening, na een enorme omweg, nu weer op in een kunstwerk.”
Vind je Amsterdam als kunstenaar een inspirerende stad?
“Voor mij als kunstenaar zoek ik naar locaties waar weinig door mensen is ontworpen. Dat kan de natuur zijn, maar ook plekken zoals parkeerterreinen of industriegebieden. Plekken die al voorzien zijn van decoratie zijn al ‘af’, en daar kan ik als kunstenaar minder mee. Amsterdam heeft natuurlijk de historische binnenstad, maar het westelijk havengebied vind ik dan inspirerender.”
Over de auteur:
Rik Verkaik, oprichter van Vrije Tijd Amsterdam, schrijft al negen jaar over exposities, evenementen, kunstenaars, muziekartiesten, ondernemers, vrije tijd en maatschappelijke initiatieven in Amsterdam. Al meer dan een miljoen mensen hebben zijn bijdragen voor deze website en bijbehorende social mediakanalen gelezen.
