De Jonge Klimaatbeweging: “Jongeren verdienen inspraak in hun duurzame toekomst”

De Jonge Klimaatbeweging (JKB) geeft jongeren een stem in het klimaatdebat en bundelt tientallen organisaties en vrijwilligers om beleid en initiatieven positief te beïnvloeden. Van verkiezingsdebatten tot projecten zoals de generatietoets en de Waterkalender: de JKB laat zien dat jongeren écht verschil kunnen maken. Vrije Tijd Amsterdam stelt een aantal vragen aan Marthe Wittkamp, bestuurslid Jongerenparticipatie.

Is het mogelijk om De Jonge Klimaatbeweging allereerst eens te introduceren?

‘De Jonge Klimaatbeweging (JKB) is een organisatie die volledig wordt gerund door jongeren die zich vrijwillig inzetten. De JKB is gebaseerd op een duidelijk idee: jongeren verdienen een stem om hun eigen duurzame toekomst vorm te geven. Wij, jongeren, zijn de generatie die zal moeten leven met de gevolgen van klimaatverandering.

In een samenleving waar de wereld van morgen in handen ligt van de politici, beleidsmakers en het bedrijfsleven van vandaag is het essentieel dat onze stem gehoord wordt. Daarom verenigt de Jonge Klimaatbeweging de stemmen van diverse jongerenorganisaties, inmiddels 75 organisaties, tot een sterke stem waarmee klimaat- en duurzaamheidsbeleid wordt beïnvloed.

Wij willen het zeggenschap van jongeren over hun eigen toekomst verzekeren. We gaan hierin voorbij aan (politieke) ideologie of partij. De noodzaak van klimaatactie is niet links of rechts, progressief of conservatief. Wij proberen op een positieve manier iedereen te betrekken bij de overgang naar een duurzamere wereld.

De Jonge Klimaatbeweging staat voor een wereld waarin de belangen van jongeren en de aarde vanzelfsprekend worden meegenomen in alles wat we doen. We streven naar een toekomstbestendige samenleving waarin rechtvaardigheid en empathie centrale uitgangspunten zijn.”

Wat was de aanleiding voor jullie organisatie om te starten, en hoe is jullie missie sindsdien gegroeid of veranderd?

“De JKB is na het Parijsakkoord in leven geroepen door drie jongerenorganisaties; NJR, Studenten voor Morgen en Jongeren Milieu Actief (tegenwoordig Milieudefensie Jong) die bijeengekomen waren en inzagen dat er behoefte was aan een nieuwe jongerenorganisatie die zich echt alleen op het klimaat zou focussen: de Jonge Klimaatbeweging. Inmiddels zijn wij gegroeid naar een organisatie met meer dan 70 actieve vrijwilligers die zich op diverse manieren gemiddeld 8 uur per week inzetten.

In die jaren zijn we vooral erg geprofessionaliseerd. We hebben een hele duidelijke structuur binnen de organisatie, werkgroepen die aan specifieke punten werken – zo hebben we twee grote public affairs werkgroepen die ontzettend veel weten van het nationale en Europese klimaatbeleid en de politiek daaromheen, en is er een paar jaar terug een speciaal COP-team in het leven geroepen, zij zorgen ervoor dat wij inhoudelijk heel veel kennis meenemen naar de COP, waar wij in voorgaande jaren ontzettend mooie dingen door hebben kunnen realiseren, zoals bijvoorbeeld dat ons idee van de generatietoets  is overgenomen!

Onze missie en visie veranderd altijd een beetje mee met de werkelijkheid; zo stellen wij ons anders op als er een kabinet staat dat zich actief inzet voor een beter klimaatbeleid dan als wij politici moeten overtuigen van de noodzaak hierop te acteren. In de kern is de missie en visie van de JKB altijd hetzelfde: De Jonge Klimaatbeweging gaat voor een wereld waarin de belangen van jongeren en de aarde vanzelfsprekend worden meegenomen in het vormen van de toekomst. Wij willen een inclusieve maatschappij waarin jongeren zeggenschap hebben over het verduurzamen van de samenleving. Een toekomstbestendige samenleving waarin rechtvaardigheid en empathie centrale uitgangspunten zijn. Dit doen wij door samen te werken met jongerenorganisaties om zeggenschap van jongeren in de samenleving te garanderen bij het tegengaan van klimaatverandering en om een duurzame toekomst te bereiken.”

Kun je een concreet project noemen dat jullie recent hebben opgezet waar jullie trots op zijn — en wat de grootste uitdaging was bij de uitvoering?

“Ik ben op zó ontzettend veel van onze projecten trots, we zetten door inzet van al onze vrijwilligers echt verbazingwekkend veel neer. Met de verkiezingen eind oktober zijn we natuurlijk al een hele tijd bezig met het klimaat weer op de (politieke) agenda te krijgen, zo hebben we vier verkiezingsdebatten georganiseerd en stond op 18 oktober voor de tweede keer het klok luiden voor het klimaat op het programma. Dit is een campagne die we organiseren samen met Grootouders voor het Klimaat en stichting Groene Kerken. Meer dan 140 kerken door het hele land hebben zaterdagochtend om 11.55 de klok geluid, omdat het echt vijf voor twaalf is. Men kan ook zelf klokkenluider voor het klimaat worden, door onze petitie te tekenen. Deze petitie willen we aandienen bij de Tweede Kamer en wij eisen hiermee dat het klimaat een onderwerp wordt waar tijdens de formatieperiode over gesproken moet worden, ongeacht de uitkomst van de verkiezingen.

Dat er zoveel kerken mee zouden gaan doen was nog even spannend, we hebben deze actie voor het eerst gedaan op 9 september, met 5 kerken verspreid door Nederland. Daar waren we toen al heel blij mee, maar vanwege verbazingwekkend veel enthousiaste reacties van verschillende kerken hebben we besloten om de actie te herhalen. Dat er nu ruim 140 kerken mee doen hadden we niet verwacht, maar laat écht zien dat het thema klimaat en de zorgen breed gedragen worden. In eerste instantie was de grootste uitdaging dus het regelen van kerken en media die hier verslag van wilden doen, maar toen het balletje eenmaal is gaan rollen bleef die ook rollen.”

Hoe reageren beleidsmakers en politiek op jullie voorstellen zoals de Jonge Watervisie en het Jongerenakkoord? Zijn er voorbeelden van maatregelen die daadwerkelijk zijn voortgekomen uit jullie input?

“Over het algemeen echt heel positief. Het wordt gewaardeerd dat wij zoveel tijd, energie, kennis en professionaliteit in deze stukken steken. De Jonge Klimaatagenda, de Watervisie en het Jongerenakkoord zijn stuk voor stuk documenten waar heel goed over is nagedacht. De laatstgenoemde, bijvoorbeeld, is een document wat wij hebben aangeleverd aan de Tweede Kamer om te laten zien dat het wél mogelijk is om de klimaatdoelen te halen. In dit document staan talloze duidelijke, concrete en realistische beleidsvoorstellen waarmee we onze uitstoot in Nederland kunnen verminderen. Dit zijn geen voorstellen die wij zomaar bedacht hebben, maar komen uit onderzoeken – waarvan veel in opdracht van diezelfde kamer zijn uitgevoerd – en waarover met jongeren is gesproken. Wij weten dus dat deze beleidsvoorstellen én zouden werken én breed gedragen zijn onder onze generatie.

Een voorbeeld van maatregelen die uit onze input zijn voortgekomen zijn de eerdergenoemde generatietoets, waarmee moet worden bereikt dat beleid getoetst moet worden aan de toekomst; is het op de lange termijn nog steeds een goed idee of is het alleen op de korte termijn een winst en daarna een groter probleem? Een tweede voorbeeld wat door de Jonge Watervisie naar voren is gekomen is de Waterkalender, waar dit voorjaar een motie over is aangenomen. Dit is een voorstel dat bij nieuwe projecten, zoals bijvoorbeeld het bouwen van een nieuwe woonwijk, er moet worden gekeken naar de bodem en het water en wat de verwachtingen zijn hoe die kunnen veranderen in de toekomst en ook naar wat de onzekerheden kunnen zijn; kan je droge voeten garanderen? Maar ook, als ergens een nieuw agrarisch bedrijf wil starten, weet je zeker dat de grond niet verzilt?”

Klimaatverandering is een groot, complex probleem. Hoe houden jullie de balans tussen urgentie overbrengen en jongeren niet te overweldigen of moedeloos te maken?

“Bij de JKB zijn wij optimistisch realistisch. Wij willen niet bij de pakken neer zitten, omdat wij er vurig in geloven dat een schoner, groener en gezonder Nederland wél kan. Dat is niet altijd even makkelijk, maar doordat onze evenementen ook altijd heel gezellig zijn en vaak rondom oplossingen georganiseerd zijn helpt dat ontzettend.”

Wat zijn jullie plannen voor de komende 5 jaar? Zijn er nieuwe projecten, thema’s, of doelstellingen waarin jullie willen groeien of verandering willen zien?

“Ons doel is altijd om ervoor te zorgen dat er meer naar jongeren geluisterd wordt, dus hopelijk wordt dat een meer integraal onderdeel van de maatschappij. Voor na de verkiezingen zijn wij met heel veel verschillende thema’s en projecten bezig, maar die houd ik nog even als verrassing. Uiteraard hopen we nog veel meer jongeren te kunnen bereiken en te vertegenwoordigen, daar zetten we dan ook op verschillende manieren volop op in.”

Als je één boodschap zou mogen meegeven aan álle jongeren in Nederland: waarom het belangrijk is dat zij zich actief laten horen in het klimaatdebat — en hoe kunnen ze het beste beginnen?

“Het klimaatdebat gaat niet alleen over cijfers of regels, maar over iets veel persoonlijkers: de wereld waarin jullie willen leven. De keuzes die vandaag worden gemaakt, bepalen hoe die wereld eruitziet — en daarom is het belangrijk dat jongeren meedoen, meedenken en meepraten. Jongeren hebben iets bijzonders te brengen: nieuwe ideeën, frisse energie en de overtuiging dat het anders kan. En die stem telt echt. Of je nu praat over duurzaamheid op school, iets deelt op sociale media, of meedoet aan een lokaal initiatief — elk klein gebaar helpt om het gesprek vooruit te brengen.

Je hoeft ook echt geen expert te zijn om verschil te maken. Begin gewoon met nieuwsgierig zijn, vragen stellen, en je mening delen. Sluit je aan bij anderen die ook iets willen doen, of bedenk iets op je eigen manier. Word bijvoorbeeld vrijwilliger bij de Jonge Klimaatbeweging.”